Het christelijk verschil

Zijn christenen meer, beter of gewoon anders? Ze tonen hun originaliteit (moeten ze tonen) vooral op vier vlakken: in hun sociaal engagement (christelijke sociale bewegingen, de eigen vakbond, het ziekenfonds...), in het onderwijs, in hun eigen aanvoelen van de werkelijkheid, door hun geloof in een Levende: de verheerlijkte Christus.

Niemand kan ontkennen dat levensbeschouwelijke keuzes een steeds kleinere rol spelen in het maatschappelijk leven. Het is een algemeen verschijnsel. Maar voor een christelijke organisatie is die levensbeschouwelijke verbleking niet het grootste gevaar. Het zijn veeleer de groeiende overheersing van een bureaucratische mentaliteit en van een louter instrumenteel denken die de christelijke boom dreigen te overgroeien. Zijn christelijke inworteling moet zijn levenssappen blijven doordringen. Ook voor christelijke instellingen moet het duidelijk zijn, en ze kunnen het andere duidelijk maken, dat het een illusie is te denken dat men kan leven en werken zonder geheugen en traditie. Tot op vandaag is onze hele cultuur doordesemd van waarden die in oorsprong joods-christelijk zijn. Niet de minst belangrijke is de bijzonderheid, het unieke karakter van elke menselijke persoon, en tegelijk het feit dat hij gevat is in een netwerk van relaties met dingen, mensen en God. Christenen leggen eigen accenten in algemeen-menselijke waarden. Dat is hun originaliteit. Ze speelt haar rol in de dialoog (de 'concurrentie') met andere instellingen. Maar ze brengen ook specifiek christelijke waarden aan bod die men niet terugvindt in het humanisme. Denk aan de evangelische zaligsprekingen, aan de waarde van vergiffenis - zevenmaal zeventig keren - en de oproep om ook vijanden lief te hebben.

De 'meerwaarde' van katholieke scholen bestaat niet in de hoge kwaliteit van hun onderwijs die hun waarmerk heet te zijn, maar in hun eigen pedagogisch project. Een wezenlijk element is het streven naar een omvattende en inclusieve benadering van de werkelijkheid. Men houdt het niet bij de vragen naar 'wat' en 'hoe'. In de eerste plaats komt de 'waarom'-vraag. De godsdienst drukt deze door naar de vraag naar het 'ultieme waarom'. Dat geldt ook voor het universitair onderwijs. Wetenschap en onderzoek zijn pas af als ze met de 'waarom'-vraag hebben geworsteld.

De diepste originaliteit

Men zegt soms dat de christelijke levensbeschouwing een vrijblijvende precisering van de roeping van alle mensen is. Hoe je deze algemene roeping invult, hangt af van waar je geboren bent, je karakter, je ouders en voorouders. Wie zo ziet, beschouwt het christendom als één mogelijke invulling naast het jodendom, de islam, het boeddhisme, de vrijzinnige levensbeschouwing. Maar het christendom is niet zomaar een variant van de algemeen menselijke religie.

Het christendom wijkt in essentie af van andere godsdiensten en levensbeschouwingen door zijn grondvesting in het geloof dat God op een gegeven moment in de geschiedenis in de gestalte van een mens is verschenen. Daar ligt ook de moeilijkheid. Hoe kunnen goddelijke dingen zo klein zijn en gesitueerd in tijd en ruimte? Zo is het gebeurd: God en mens die onverdeeld en onvermengd samenkomen in de figuur van Jezus. Het is de openbaring van God in een mens die zo totaal nieuw en onuitgegeven is waar het christendom zijn diepste originaliteit aan te danken heeft.

Er zijn oprechte humanisten die de figuur van Jezus loskoppelen van zijn boodschap. Ze zien hem als een begenadigd medium van een hoogstaande menselijke wijsheid waar ook zij een boodschap aan hebben. Maar christenen zeggen: voor ons gaat het niet over een boodschap, maar over een boodschapper. De Boodschapper (met hoofdletter) die zich heeft doen kennen als 'de weg, de waarheid en het leven'.

Christelijk hopen en dromen

Christenen zijn mensen die aanvoelen dat er meer aan de hand is dan men in de eerste plaats kan ervaren. Ze willen voorbij de ervaarbare waarheid doordringen naar het mysterie achter het alledaagse. De uiteindelijke waarheid is meer dan wat je onder woorden kunt brengen. Dé waarheid komt op mij af.

Christenen hopen en dromen van een betere, een ideale wereld. Ze hongeren naar een wereld met een overvloed aan gerechtigheid: meer gerechtigheid dan nodig is voor een goed functionerende samenleving. Het christendom is geen louter systeem is van normen en waarden. Het spiegelt zich aan een levende persoon: Christus. Iedereen beseft dat het navolgen van een persoon meer kracht en bezieling losmaakt dan het volgen van een normen- en waardencodex. Het christendom huldigt ook een moraal van de overvloed: de overvloedige liefde. De naastenliefde van christen verschilt van die van andere mensen. Door in de ogen van de naaste niet alleen een evenbeeld van zichzelf te zien, maar ook het gelaat van Christus, is hun solidariteit met de medemens anders en persoonlijker gemotiveerd.